ความเป็นมาและลักษณะเฉพาะของชุดกะลาสี ปกกว้าง ขากว้าง และกระดุม

เด็กกับชุดกะลาสีเป็นของคู่กัน
(ภาพจาก Wikipedia)

แบบชุดกะลาสีเป็นชุดที่เป็นที่รู้จักและนิยมใช้กันอย่างหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้าเด็ก ไปจนถึงเสื้อผ้าแฟชั่นผู้ใหญ่ โดยเฉพาะแฟชั่นสตรี รวมถึงเป็นที่รู้จักกันดีและเห็นได้บ่อยในชุดนักเรียนญี่ปุ่น (Seifuku/制服 มาจาก Sailor Fuku) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสื่อต่างๆ เช่นการ์ตูนญี่ปุ่นเป็นต้น (เสื้อปกกว้างและคอซองของชุดนักเรียนไทยก็มีที่มาจากแบบชุดกะลาสีเช่นกัน) ซึ่งชื่อชุดกะลาสีก็คงจะบ่งบอกถึงที่มาเบื้องต้นได้ว่ามาจากชุดเครื่องแบบของกะลาสีเรือ แต่ส่วนประกอบของชุดที่ดูจะแปลกและเป็นเอกลักษณ์นั้นล้วนมีที่มาและประโยชน์ใช้สอยเฉพาะตัว จนทำให้ชุดกะลาสีมีหน้าตาอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

ชุดนักเรียนญี่ปุ่นเห็นได้บ่อยในการ์ตูน
(ภาพจาก Square-Enix)

ชุดกะลาสีมีประวัติความเป็นมายาวนานตั้งแต่สมัยเรือใบ เดิมทีกะลาสีเรือไม่มีชุดเครื่องแบบตายตัว จะมีก็แต่นายทหารที่มีชุดเครื่องแบบ ซึ่งต่างจากทหารบกที่มีชุดเครื่องแบบทุกชั้นยศเพื่อให้แยกแยะฝ่ายออกเวลาทำการรบบนบก ส่วนกะลาสีเรือใบนั้นเป็นงานที่หนักและยากลำบากทำให้เรือรบในสมัยก่อนหาลูกเรือประจำได้ยาก ที่มาของกะลาสีเรือจึงมักเป็นขี้เมาข้างถนนและกุ๊ยที่ไม่มีที่ไป ซึ่งในสมัยนั้นเรือรบมักกำหนดการแต่งการของกะลาสีเรือกันเองเพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย โดยได้พัฒนาเป็นระเบียบกำหนดชุดเครื่องแบบสำหรับกะลาสีเรือในช่วงต้นศตวรรษที่ 19

ชุดกะลาสีในปัจจุบันมีรูปแบบใกล้เคียงกันในหลายประเทศทั่วโลก ซึ่งก็มีที่มาจากชุดกะลาสีในสมัยโบราณนั่นเอง โดยลักษณะเด่นของชุดคือเป็นเสื้อปกกว้างมีผ้าผูก กับกางเกงขากว้าง สีของชุดมักเป็นสีน้ำเงินดำหรือสีขาว

ชุดกะลาสีของ ทร.ไทย มีปกเสื้อกว้างสีเข้ม (ภาพจาก ร.ล.กระบี่)

ปกกว้างสีเข้มของชุดกะลาสีมีความเป็นมาจากในสมัยก่อนที่ความเป็นอยู่ในเรือยังไม่สะดวกสบายนัก รวมทั้งน้ำจืดภายในเรือมีปริมาณจำกัด ชาวเรือที่ออกเรือไปในทะเลเป็นเวลานานจึงมักไม่มีโอกาสได้อาบน้ำตัดผมให้เป็นที่เรียบร้อย จึงมักรวบผมและลงน้ำมันเพื่อไม่ให้ชี้ฟูรุงรัง โดยปกเสื้อแบบกว้างสีเข้มใช้สำหรับป้องกันไม่ให้ชุดเปื้อนน้ำมันจากผม อย่างไรก็ดีในปัจจุบันกะลาสีเรือเลิกไว้ผมยาวและตัดผมสั้นเรียบร้อยดีแล้ว ปกเสื้อกะลาสีจึงเหลือเป็นเพียงธรรมเนียมปฏิบัติเดิม และกองทัพเรือบางประเทศได้เปลี่ยนสีปกเสื้อเป็นสีขาวเพื่อให้เข้ากับชุดกะลาสีสีขาว (ชุดกะลาสีไทยยังใช้ปกสีเข้มอยู่) นอกจากนี้การทำงานในเรือสมัยก่อนมักเป็นงานแรงงานบนดาดฟ้า ไม่เหมือนเรือสมัยใหม่ที่ติดเครื่องปรับอากาศ จึงมีผ้าผูกคอเสื้อสีเข้มไว้สำหรับซับเหงื่อไคลแทนการเช็ดแขนเสื้อ

กางเกงกะลาสีรุ่นใหม่ของ ทร.สหรัฐฯ ใช้กระดุมปลอมด้านข้างและซ่อนซิปจริงไว้ตรงกลาง (ภาพจาก NavyTimes)

ในส่วนของกางเกง เป็นกางเกงปลายขากว้างไม่มีซิป แต่ใช้ติดกระดุมและมีเชือกผูกแทน โดยกระดุมจะอยู่ทางด้านข้างของกางเกง ซึ่งทำให้เข้าห้องน้ำลำบากพอสมควร ซึ่งสมัยนี้อาจจะเปลี่ยนเป็นซิปกันไปแล้ว หรือบางคนก็ทำเป็นซิปซ่อนไว้ใต้กระดุมเพื่อรักษาธรรมเนียมปฏิบัติเดิมอยู่ แต่ทำไมต้องเป็นกระดุม? (และทำไมต้องเป็นกระดุมข้าง?) การที่กางเกงกะลาสีเป็นกระดุมและมีขากว้างก็เพื่อให้สามารถถอดกางเกงได้ง่ายเวลาตกน้ำโดยไม่ต้องถอดรองเท้า (ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นหลังจากขึ้นจากน้ำได้) โดยเชือกและกระดุมสามารถปลดเพื่อถอดกางเกงได้ง่ายเวลาเปียกน้ำ ในขณะที่ซิปอาจเกิดติดขัดได้เมื่อเปียกน้ำ และกางเกงที่ถอดออกมาสามารถนำมาผูกขาและตีลมเข้าไป (คล้ายๆ ตีโป่งผ้าเปียก) เพื่อใช้เป็นชูชีพฉุกเฉินได้ เนื่องจากในสมัยก่อนยังไม่มีเสื้อชูชีพสำหรับผู้ปฏิบัติงานบนดาดฟ้าซึ่งอาจจะตกน้ำไปได้ และการฝึกใช้กางเกงเพื่อทำเป็นชูชีพฉุกเฉินยังคงมีอยู่ในกองทัพเรือชาติตะวันตกหลายประเทศ ส่วนตำแหน่งของกระดุมซึ่งอยู่ด้านข้างก็เพื่อให้ไม่ประเจิดประเจ้อในกรณีที่กระดุมหลุดนั่นเอง

ทร.สหรัฐฯ ยังคงฝึกการผูกขากางเกงเพื่อใช้เป็นชูชีพฉุกเฉิน (ภาพจาก PilotOnline.com)

ในส่วนของสี ชุดกะลาสีที่เป็นสากลส่วนมากจะใช้ผ้าสีน้ำเงินดำสำหรับหน้าหนาวและผ้าสีขาวสำหรับหน้าร้อน แต่ประเทศไทยเป็นเมืองร้อน การใช้ชุดสีน้ำเงินดำคงจะไม่เหมาะกับสภาพอากาศเท่าไหร่ และการใช้ชุดสีขาวในการปฏิบัติงานปกติก็ดูจะเปื้อนง่ายจนเกินไป  ทร.ไทยจึงใช้ชุดกะลาสีผ้าสีขาวสำหรับงานพิธีการเท่านั้น และได้ประยุกต์ใช้ชุดกะลาสีผ้าสีกากีสำหรับการปฏิบัติงานประจำวันทั่วไป ซึ่งผ้าสีกากีเป็นผ้าสีเดียวกับชุดเครื่องแบบสำหรับชุดนายทหารสัญญาบัติและพันจ่า ช่วยให้ไม่เป็นการสิ้นเปลือง โดยสีกากีมาจากภาษาฮินดีและภาษาอูรดู แปลว่าสีดินหรือสีฝุ่น ซึ่งทหารอังกฤษในอินเดียใช้เป็นสีย้อมเครื่องแบบเพื่อให้เข้ากับเสื้อผ้าของชาวพื้นเมืองในช่วงกลางศตวรรษที่ 19 สมัยอังกฤษปกครองอินเดีย และได้กลายเป็นสียอดนิยมสำหรับชุดเครื่องแบบเมืองร้อน (และเครื่องแบบหน้าร้อนสำหรับเมืองหนาว) ในเวลาต่อมา เนื่องจากเป็นสีที่เปื้อนยากและไม่ร้อนนั่นเอง

ชุดกะลาสีสีกากีของ ทร.ไทย (ภาพจากกองเรือฟริเกตที่ 2)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s